Poszerzenie zakresu odpowiedzialności pracodawcy w przypadku bezprawnego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia


15/05/2008

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2007r. (sygn. SK 18/05, opubl. w OTK-A 2007/10/128) wskazał, że w przypadku bezprawnego rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, odpowiedzialność pracodawcy nie jest ograniczona jedynie do odszkodowania na gruncie przepisów Kodeksu pracy (na podst. art. 58), ale również obejmuje odpowiedzialność na podstawie ogólnych przepisów o odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 Kodeksu cywilnego i n.) lub deliktowej (art. 415 K.c. i n.).

Skutkiem takiego rozstrzygnięcia może być nawet kilkunastokrotny wzrost odszkodowania w przypadku bezprawnego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę na czas nieokreślony bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umowy o pracę, przysługuje alternatywnie roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie (art. 56 § 1 Kodeksu pracy). W przypadku bezprawnego rozwiązania umowy na czas określony (na czas wykonania określonej pracy) pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie, jeżeli upłynął już termin, do którego umowa miała trwać, lub gdy przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego terminu.

Odszkodowanie takie było dotychczas ograniczone do wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (maksymalnie 3 – miesięczne wynagrodzenie przy umowach na czas nieokreślony) albo do wysokości wynagrodzenia za czas do którego umowa miała trwać, nie więcej niż za 3 miesiące (przy umowach na czas określony bądź na czas wykonania określonej pracy) – art. 58 Kodeksu pracy. W orzecznictwie zaś wskazywano, że odszkodowanie przysługuje za samo bezprawne działanie pracodawcy, niezależnie od wysokości rzeczywistej szkody poniesionej przez pracownika – wyczerpując przy tym wszystkie z tego tytułu uprawnienia pracownika – choćby rzeczywista szkoda była wyższa od wysokości należnego odszkodowania, które ma jednocześnie charakter ustawowy (por. wyrok SN z 17.11.1981r., I PR 91/81,OSNC 1982/5-6/81).

Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku orzekł, że art. 58 w zw. z art. 300 Kodeksu pracy, rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art. 58 Kodeksu pracy, roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Tym samym Trybunał dopuścił możliwość dochodzenia przez pracowników odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia również na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, o ile pracodawca wyrządził swoim działaniem (czyli bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę) szkodę. Przykładowo, pracownik uzyskuje prawo do wystąpienia z powództwem o odszkodowanie za utracone prawo do wcześniejszej emerytury, nagrody jubileuszowej, czy też nawet za okres niezawinionego pozostawania bez pracy wskutek bezprawnego zwolnienia, mając za podstawę art. 300 Kodeksu pracy w związku z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 415 bądź 471).
 

W związku z tym pracodawca dokonując rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, powinien wyjątkowo starannie podejmować decyzję, tak aby rozwiązanie nie zostało uznane za bezprawne w postępowaniu sądowym. Co więcej, w piśmiennictwie pojawiają się głosy, że wyrok Trybunału (dopuszczający pracownicze roszczenia o odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego)  będzie miał zastosowanie nie tylko w przypadku rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, ale również za wypowiedzeniem.

Podstawa prawna: art. 58, art. 300 Kodeksu pracy w zw. z art. 415 i 471 Kodeksu cywilnego